محمد هاشم آصف ( رستم الحكماء )
77
رستم التواريخ ( فارسى )
زرع در چهارصد زرع ، مشتمل بر چهار زاويه و چهار ايوان بزرگ عالى و حجرههاى با نهانخانه و لواحق و زيرزمينىها و از جانب طولش همان نهر كه در مدرسهء مذكور جارى است نيز جارى . و همهء آن مدرسه و بازارچهء بلند و كاروانسراى و عصارخانهء بسيار بزرگى در بازارچهء بلند ، به خوبى و موزونى ، با زينت ، از آجر و سنگ مسطح تراشيده و كاشى رنگين منقش ساختند و برداختند . و حواشى درون و بيرون گنبد عالى مسجد و سه مسجد ديگر آن مدرسه و كرياس بلند طاق و سردر گردونرفعتش به كتابههاى موزون بسيار خوشخط از سورههاى قرآن و احاديث اماميّه ، زينت داده و فى الحقيقت ، به خوبى و مرغوبى و زينت و موزونى و آراستگى و پيراستگى آن مدرسه و بازارچهء بلند و كاروانسرا و عصارخانه ، در هفت كشور ، كسى نديده است . حسب الامرش در مسجد جامع قديم شيراز پرنعمت و ناز كه اكنون مشهور به مسجد نو است و از بناهاى اتابكان مىباشد و در وسعت ، بىمانند است و از طولش جدول آب خوشگوار ، جارى و اميرزادهء اعظم ، جهانشاه معظم ، نوادهء اعلىحضرت صاحبقرانى - امير تيمور گوركانى - كه به شمشير عدل و احسان ، آفاقگير و در حسن اخلاق و خوشسلوكى ، بىنظير بوده و در شهر اصفاهان ، قصر عالمآراى دو مرتبهء مرمرى كه از لطافت ، بهتر از ابريشم بوده ، حسب الامرش ساختند و روكش آن را از درون و بيرون ، با كاشى رنگين معرق ، منقش به طلا و لاجورد نمودند كه هروقت آفتاب بر آن مىتافت ، اطراف و جوانب را روشن مىنمود و هيچ ديدهاى تاب ديدن آن نداشت . و ديوانخانهاى متصل به آن ساختند ، با ايوان عالى و لواحق بسيار . جوانب آن سرا را حجرههاى موزون در غايت استحكام ، به جهت غلامان و كشيكچيان و پاسبانان ساختند و ملوك صفويه ، آن را دفترخانهء خود نمودند و آن قصر عالمآراى مذكور را فراشخانهء خود ، مقرر فرمودند . و اكنون آن ديوانخانهء جهانشاهى ، مشهور به چهارحوض مىباشد . محدود به قصر عالمآرا ، حمامى برايش ساختند كه پايهها و ستونهايش و فرش